Kto napisał Kopciuszka? Autor i różne wersje baśni

Baśń o Kopciuszku to jedna z najbardziej rozpoznawalnych opowieści na świecie, która od wieków fascynuje zarówno dzieci, jak i dorosłych. Historia biednej dziewczyny, która dzięki magii i dobremu sercu znajduje szczęście, została przetłumaczona na dziesiątki języków i doczekała się niezliczonych adaptacji. Ale kto właściwie napisał Kopciuszka? Odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. W tym artykule przyjrzymy się różnym wersjom tej ponadczasowej baśni i poznamy autorów, którzy przyczynili się do jej powstania i popularyzacji.

Skąd pochodzi baśń o Kopciuszku? Historia i korzenie opowieści

Historia Kopciuszka ma swoje korzenie w starożytnych opowieściach przekazywanych ustnie z pokolenia na pokolenie. Wbrew powszechnemu przekonaniu, baśń ta nie została wymyślona przez jednego autora, ale ewoluowała przez wieki w różnych kulturach i regionach świata.

Jedną z najstarszych znanych wersji jest egipska opowieść o Rhodopis, greckiej niewolnicy, której sandał został porwany przez orła i upuszczony na kolana faraona. Zafascynowany tym zdarzeniem władca postanowił odnaleźć właścicielkę obuwia i uczynić ją swoją żoną. Ta historia, datowana na I wiek p.n.e., zawiera już kluczowe elementy znane z późniejszych wersji Kopciuszka.

W Chinach z kolei, już w IX wieku n.e. zapisano historię Ye Xian, dziewczyny źle traktowanej przez macochę, której w osiągnięciu szczęścia pomaga magiczna ryba. Ta wersja również zawiera motyw zgubionego pantofelka i królewskiego balu. Podobne opowieści można znaleźć w folklorze wielu kultur, od Indii po kraje europejskie, co świadczy o uniwersalności tego motywu.

Charles Perrault – kto napisał najbardziej znaną wersję Kopciuszka?

Choć historia Kopciuszka istniała w różnych formach przez stulecia, to właśnie Charles Perrault jest powszechnie uznawany za autora jej najbardziej znanej i wpływowej wersji. Ten francuski pisarz żyjący w XVII wieku opublikował swoją adaptację baśni w 1697 roku w zbiorze zatytułowanym „Histoires ou contes du temps passé” (Historie lub baśnie z dawnych czasów), znanym również jako „Bajki Babci Gąski”.

Charles Perrault (1628-1703) – francuski pisarz, autor najbardziej znanej wersji Kopciuszka

Perrault nadał baśni tytuł „Cendrillon, ou la Petite Pantoufle de verre” (Kopciuszek, czyli mały szklany pantofelek). To właśnie on wprowadził do opowieści elementy, które dziś uważamy za nieodłączną część historii Kopciuszka: wróżkę chrzestną, dynię zamienioną w karocę, myszy przemienione w konie, szklany pantofelek i magię, która kończy się o północy.

Wersja Perraulta miała wyraźny cel dydaktyczny – miała uczyć młode dziewczęta cnót takich jak dobroć, cierpliwość i skromność. Autor zakończył swoją opowieść morałem, podkreślającym, że wdzięk i dobre maniery są cenniejsze niż uroda. Baśń szybko zyskała popularność na francuskim dworze królewskim, a następnie w całej Europie.

Życie i twórczość Charlesa Perraulta

Charles Perrault urodził się 12 stycznia 1628 roku w Paryżu, w zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Był prawnikiem i wysokim urzędnikiem na dworze króla Ludwika XIV. Swoją karierę literacką rozpoczął stosunkowo późno, mając prawie 70 lat. Oprócz Kopciuszka, napisał również inne znane baśnie, takie jak „Czerwony Kapturek”, „Śpiąca Królewna”, „Kot w butach” i „Sinobrody”.

Perrault był uczestnikiem słynnego sporu między „starożytnikami” a „nowożytnikami” – debaty toczącej się wśród francuskich intelektualistów na temat wyższości literatury starożytnej nad współczesną. Jako zwolennik nowożytników, Perrault wykorzystywał baśnie ludowe, aby udowodnić, że współczesna literatura francuska może dorównać dziełom starożytnych. Zmarł 16 maja 1703 roku w Paryżu, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które przetrwało do dziś.

Bracia Grimm i ich wersja Kopciuszka – czym różni się od oryginału?

Ponad sto lat po publikacji wersji Perraulta, niemieccy językoznawcy i badacze folkloru, bracia Jacob i Wilhelm Grimm, opublikowali swoją adaptację Kopciuszka. Ich wersja, zatytułowana „Aschenputtel”, ukazała się w 1812 roku w zbiorze „Baśnie dla dzieci i domu” (Kinder- und Hausmärchen).

Przeczytaj  Unschooling w Polsce: Na Czym Polega Edukacja Naturalna?

Jacob (1785-1863) i Wilhelm (1786-1859) Grimm – autorzy niemieckiej wersji Kopciuszka

Wersja braci Grimm znacząco różni się od adaptacji Perraulta. Jest bardziej mroczna i brutalna, co było charakterystyczne dla niemieckiego folkloru i stylu braci Grimm. W ich opowieści nie ma wróżki chrzestnej – zamiast tego Kopciuszkowi pomaga drzewo leszczyny zasadzone na grobie jej matki oraz białe gołębie.

Wersja braci Grimm kładzie większy nacisk na sprawiedliwość i karę za złe uczynki. Przyrodnie siostry Kopciuszka są surowo ukarane za swoją złośliwość – podczas ślubu Kopciuszka z księciem, gołębie wydziobują im oczy. Ta brutalna sprawiedliwość kontrastuje z łagodniejszym zakończeniem Perraulta, w którym Kopciuszek wybacza siostrom i pomaga im wyjść za mąż za dworzan.

Inne wersje Kopciuszka – kto jeszcze napisał tę baśń?

Oprócz najbardziej znanych wersji Perraulta i braci Grimm, istnieje wiele innych adaptacji Kopciuszka, które powstały w różnych kulturach i epokach. Każda z nich wnosi unikalne elementy do tej uniwersalnej opowieści.

Różne kulturowe wersje Kopciuszka z całego świata

Giambattista Basile i „La Gatta Cenerentola”

Jedną z najwcześniejszych zapisanych europejskich wersji Kopciuszka jest „La Gatta Cenerentola” (Kotka Popielniczka) autorstwa włoskiego pisarza Giambattisty Basilego. Opowieść ta została opublikowana pośmiertnie w zbiorze „Pentamerone” w 1634 roku, ponad 60 lat przed wersją Perraulta.

Wersja Basilego jest znacznie bardziej mroczna i skomplikowana niż późniejsze adaptacje. Główna bohaterka, Zezolla, zabija swoją pierwszą macochę z pomocą guwernantki, która następnie sama zostaje jej macochą i również źle ją traktuje. Mimo tych mrocznych elementów, historia zawiera już kluczowe motywy znane z późniejszych wersji: bal królewski, magiczną pomoc (w tym przypadku wróżkę z wyspy Sardynii) i zgubiony pantofelek.

Ye Xian – chińska wersja Kopciuszka

Jedną z najstarszych znanych wersji Kopciuszka jest chińska opowieść o Ye Xian, zapisana w IX wieku n.e. W tej historii, osierocona dziewczyna zaprzyjaźnia się z magiczną rybą, która zostaje zabita przez jej macochę. Ye Xian zachowuje kości ryby, które mają magiczną moc spełniania życzeń. Dzięki nim otrzymuje piękną suknię i złote pantofelki, które pozwalają jej pójść na lokalne święto. Tam gubi jeden z pantofelków, który trafia do rąk króla sąsiedniego królestwa. Zafascynowany jego małym rozmiarem, król poszukuje właścicielki i ostatecznie żeni się z Ye Xian.

Ye Xian – bohaterka chińskiej wersji Kopciuszka z IX wieku

Współczesne adaptacje

W XX i XXI wieku powstało wiele nowych adaptacji Kopciuszka, które często reinterpretują klasyczną opowieść w nowoczesny sposób. Jedną z najbardziej wpływowych jest animowana adaptacja Disneya z 1950 roku, która w dużej mierze opiera się na wersji Perraulta, ale wprowadza nowe elementy, takie jak mówiące zwierzęta i piosenki.

Współczesne adaptacje często skupiają się na wzmocnieniu pozycji głównej bohaterki, przedstawiając ją jako silną i niezależną postać, a nie bierną ofiarę okoliczności. Przykładem może być film „Kopciuszek” z 2015 roku, w którym tytułowa bohaterka kieruje się mottem „miej odwagę i bądź dobra”, aktywnie kształtując swój los.

Wpływ Kopciuszka na kulturę i literaturę – dlaczego ta baśń jest tak popularna?

Baśń o Kopciuszku wywarła ogromny wpływ na kulturę światową i stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych opowieści wszech czasów. Jej popularność wynika z uniwersalnych tematów, które porusza, oraz z elastyczności, która pozwala na adaptację do różnych kultur i epok.

Wpływ baśni o Kopciuszku na różne dziedziny kultury – od literatury po modę

Uniwersalne tematy i symbole

Kopciuszek porusza tematy, które rezonują z ludźmi na całym świecie: marzenia o lepszym życiu, triumf dobra nad złem, nagroda za cierpliwość i dobroć, oraz transformacja i odkrycie prawdziwej tożsamości. Symbolika baśni – magiczna przemiana, zgubiony pantofelek, bal królewski – stała się częścią zbiorowej świadomości kulturowej.

Motyw Kopciuszka jest często wykorzystywany jako metafora niespodziewanego sukcesu lub awansu społecznego. Określenie „historia jak z Kopciuszka” weszło do języka potocznego jako synonim nagłej, pozytywnej zmiany losu.

Wpływ na literaturę dziecięcą

Kopciuszek, wraz z innymi baśniami Perraulta i braci Grimm, przyczynił się do rozwoju literatury dziecięcej jako odrębnego gatunku. Baśń ta ustanowiła wzorce narracyjne, które są powielane w niezliczonych książkach dla dzieci: protagonista w trudnej sytuacji, magiczna pomoc, próby do przejścia i szczęśliwe zakończenie.

Współcześni autorzy literatury dziecięcej często odwołują się do motywów z Kopciuszka, reinterpretując je lub subwertując w celu przekazania nowych wartości i idei. Przykładem może być seria „Księżniczki” Gail Carson Levine, która przedstawia bardziej złożone i niezależne wersje klasycznych księżniczek.

Wpływ baśni o Kopciuszku na współczesną literaturę dziecięcą

Adaptacje filmowe i teatralne

Historia Kopciuszka doczekała się niezliczonych adaptacji filmowych i teatralnych. Od klasycznej animacji Disneya z 1950 roku, przez musical Rodgersa i Hammersteina, po współczesne reinterpretacje takie jak „Kopciuszek” z 2015 roku czy „Ella Zaklęta” z 2004 roku. Każda adaptacja wnosi nowe elementy do opowieści, jednocześnie zachowując jej podstawową strukturę.

Kopciuszek pojawia się również w produkcjach, które łączą różne baśnie, jak musical „Into the Woods” czy serial „Once Upon a Time”, co świadczy o jego centralnej pozycji w kanonie baśniowym.

Kto napisał Kopciuszka? Podsumowanie i ciekawostki o autorach baśni

Pytanie „kto napisał Kopciuszka?” nie ma jednej prostej odpowiedzi. Baśń ta ewoluowała przez wieki, czerpiąc z różnych kultur i tradycji. Choć Charles Perrault i bracia Grimm są najbardziej znanymi autorami jej literackich wersji, historia Kopciuszka jest wytworem zbiorowej wyobraźni i mądrości ludowej.

Ewolucja baśni o Kopciuszku przez wieki – od ustnych przekazów do współczesnych adaptacji

Każdy z autorów, który zapisał swoją wersję Kopciuszka, wniósł do niej własną wrażliwość, wartości i kontekst kulturowy. Perrault stworzył elegancką, dworską wersję z morałem odpowiednim dla XVII-wiecznej Francji. Bracia Grimm zachowali surowość i sprawiedliwość niemieckiego folkloru. Basile wprowadził elementy włoskiego baroku, a chińska opowieść o Ye Xian odzwierciedla wartości konfucjańskie.

To właśnie ta zdolność do adaptacji i ewolucji sprawia, że Kopciuszek pozostaje żywą opowieścią, która wciąż znajduje nowych czytelników i widzów. Baśń ta nie należy do jednego autora – jest częścią naszego wspólnego dziedzictwa kulturowego, opowieścią, która przekracza granice czasu, miejsca i języka.

Ciekawostki o autorach i baśni

• Charles Perrault napisał swoje baśnie, w tym Kopciuszka, mając prawie 70 lat, po zakończeniu kariery urzędniczej na dworze króla Ludwika XIV.
• Bracia Grimm nie wymyślali baśni, które zapisywali – zbierali je od lokalnych gawędziarzy, głównie kobiet z klasy średniej i wyższej.
• Nazwa „Kopciuszek” pochodzi od popiołu (kopciu), w którym siedziała główna bohaterka, pracując przy kominku.
• W oryginalnej wersji Perraulta pantofelek był wykonany ze szkła (verre), choć niektórzy badacze sugerują, że mogło chodzić o futro (vair), a różnica wynikła z błędu w zapisie.
• Wersja Disneya z 1950 roku, która spopularyzowała baśń w XX wieku, łączy elementy z wersji Perraulta (wróżka chrzestna, dynia, szklany pantofelek) i braci Grimm (mówiące zwierzęta).

Baśń o Kopciuszku, niezależnie od tego, kto ją napisał, pozostaje jedną z najbardziej wpływowych opowieści w historii literatury. Jej przesłanie o nadziei, przemianie i sprawiedliwości przemawia do czytelników i widzów na całym świecie, a jej wpływ na kulturę i literaturę jest nieoceniony.