Matura to jeden z najważniejszych egzaminów w życiu młodego człowieka. Dla wielu uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, niepełnosprawnościami czy problemami zdrowotnymi, standardowe warunki egzaminacyjne mogą stanowić dodatkową barierę. Na szczęście polski system edukacji przewiduje możliwość dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego do indywidualnych potrzeb zdających. W tym artykule kompleksowo omawiamy, czym są dostosowania na maturze, komu przysługują, jakie dokumenty są wymagane oraz jak przejść przez cały proces ich uzyskania.
Czym są dostosowania na maturze?
Dostosowania to oficjalnie przyznane wsparcie dla uczniów przystępujących do egzaminu maturalnego, wynikające z ich indywidualnych potrzeb edukacyjnych, zdrowotnych lub psychofizycznych. Mają one na celu zniwelowanie barier i trudności, które mogłyby uniemożliwić uczniowi wykazanie się faktyczną wiedzą i umiejętnościami podczas egzaminu.
Główne kategorie dostosowań obejmują:
- Wydłużenie czasu trwania egzaminu (najczęściej o 30 minut)
- Zmiany w arkuszu egzaminacyjnym (np. powiększona czcionka, arkusze w alfabecie Braille’a)
- Możliwość pisania egzaminu na komputerze
- Obecność nauczyciela wspomagającego
- Dostosowanie kryteriów oceniania (np. nieuwzględnianie błędów ortograficznych przy dysortografii)
- Przeprowadzenie egzaminu w oddzielnej sali
- Możliwość korzystania ze specjalistycznego sprzętu
Warto podkreślić, że dostosowania nie zmieniają zakresu sprawdzanej wiedzy ani nie obniżają wymagań egzaminacyjnych. Ich celem jest jedynie wyrównanie szans i umożliwienie uczniom z różnymi trudnościami zaprezentowanie swojej wiedzy w optymalnych dla nich warunkach.
Komu przysługuje wydłużony czas na maturze?
Wydłużony czas na maturze to jedno z najczęściej przyznawanych dostosowań. Pozwala on uczniom na spokojniejsze rozplanowanie pracy, dokładniejsze przeczytanie poleceń oraz weryfikację udzielonych odpowiedzi. Zgodnie z aktualnymi przepisami, prawo do wydłużonego czasu przysługuje następującym grupom uczniów:
- Osoby z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym ze względu na niepełnosprawność (uczniowie niewidomi i słabowidzący, niesłyszący i słabosłyszący, z niepełnosprawnością ruchową, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera)
- Uczniowie z afazją
- Osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi
- Uczniowie z zaburzeniami komunikacji językowej
- Osoby w sytuacji kryzysowej lub traumatycznej
- Cudzoziemcy, którzy rozpoczęli naukę w polskiej szkole nie wcześniej niż 3 lata przed egzaminem
Uwaga: Od roku szkolnego 2025/2026 wydłużony czas nie przysługuje z tytułu chorób przewlekłych – nawet jeśli były one wcześniej podstawą do takiego dostosowania.
Samo spełnienie jednego z powyższych warunków nie jest jednak wystarczające. Konieczne jest posiadanie odpowiedniego dokumentu (orzeczenia, opinii lub zaświadczenia) potwierdzającego uprawnienie do dostosowań.
Wydłużenie czasu na maturze – zaświadczenie lekarskie
Zaświadczenie lekarskie jest jednym z dokumentów, które mogą uprawniać do dostosowań na maturze. Jest ono szczególnie istotne w przypadku uczniów z chorobami przewlekłymi lub czasowymi problemami zdrowotnymi. Należy jednak pamiętać, że samo zaświadczenie nie gwarantuje automatycznie wydłużenia czasu egzaminu.
Jak powinno wyglądać zaświadczenie lekarskie?
Prawidłowo sporządzone zaświadczenie lekarskie powinno zawierać:
- Imię i nazwisko ucznia
- Numer PESEL
- Pieczątkę i podpis lekarza
- Dokładny opis stanu zdrowia ucznia
- Jednoznaczne wskazanie, jakie dostosowania są niezbędne ze względu na stan zdrowia
- W przypadku wnoszenia leków lub sprzętu medycznego – dokładny opis tych przedmiotów oraz informację, że ich wniesienie na egzamin jest konieczne ze względu na chorobę
Zaświadczenie lekarskie musi być wystawione przez lekarza specjalistę właściwego ze względu na chorobę lub niepełnosprawność ucznia. Dokument wydany przez lekarza rodzinnego może nie zostać uznany za wystarczającą podstawę do przyznania dostosowań.
Warto zaznaczyć, że w przypadku chorób przewlekłych, zaświadczenie lekarskie najczęściej uprawnia do wniesienia na salę egzaminacyjną leków lub sprzętu medycznego, a nie do wydłużenia czasu trwania egzaminu.
Czy dysortografia wydłuża czas na maturze?
Uczniowie z dysortografią, dysleksją, dysgrafią i innymi specyficznymi trudnościami w uczeniu się często pytają, czy ich diagnoza uprawnia do wydłużenia czasu na maturze. Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od kilku czynników.
Zgodnie z aktualnymi przepisami, sama dysortografia nie jest podstawą do przyznania wydłużonego czasu na egzaminie maturalnym. Uczniowie z tym zaburzeniem mogą jednak liczyć na inne formy dostosowań:
- Dostosowanie zasad oceniania – nieuwzględnianie błędów ortograficznych i interpunkcyjnych przy ocenie prac pisemnych
- W wyjątkowych przypadkach, gdy zaburzenia grafii uniemożliwiają odczytanie pracy – możliwość pisania egzaminu na komputerze
Aby uzyskać te dostosowania, niezbędna jest aktualna opinia z poradni psychologiczno-pedagogicznej, która jednoznacznie stwierdza występowanie specyficznych trudności w uczeniu się i wskazuje zalecane formy dostosowań.
Warto pamiętać, że opinia z poradni psychologiczno-pedagogicznej musi być wydana nie wcześniej niż po ukończeniu klasy III szkoły podstawowej i nie później niż do końca września roku szkolnego, w którym uczeń przystępuje do egzaminu maturalnego.
Czy arkusze maturalne są takie same dla uczniów z dostosowaniami?
Pytanie o jednakowe arkusze egzaminacyjne dla wszystkich zdających jest bardzo częste wśród maturzystów. Odpowiedź zależy od rodzaju przyznanego dostosowania.
W większości przypadków uczniowie z dostosowaniami otrzymują dokładnie takie same arkusze egzaminacyjne jak pozostali zdający. Różnica polega jedynie na warunkach, w jakich przystępują do egzaminu (np. wydłużony czas, oddzielna sala, obecność nauczyciela wspomagającego).
Istnieją jednak sytuacje, gdy arkusze egzaminacyjne są modyfikowane:
- Dla uczniów niewidomych – arkusze w alfabecie Braille’a
- Dla uczniów słabowidzących – arkusze z powiększoną czcionką (16 pkt lub 24 pkt)
- Dla uczniów niesłyszących i słabosłyszących – arkusze z dostosowaną treścią (np. uproszczone polecenia, dodatkowe wyjaśnienia)
- Dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim – arkusze z dostosowaną treścią
Warto podkreślić, że modyfikacje te nie zmieniają zakresu sprawdzanej wiedzy ani poziomu trudności egzaminu. Ich celem jest jedynie umożliwienie uczniom z różnymi niepełnosprawnościami wykazania się posiadaną wiedzą i umiejętnościami.
Wszystkie arkusze egzaminacyjne, zarówno standardowe, jak i dostosowane, są przygotowywane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną i podlegają tym samym procedurom zabezpieczającym.
Jak krok po kroku ubiegać się o dostosowania na maturze?
Proces ubiegania się o dostosowania na maturze wymaga dopełnienia określonych formalności w odpowiednich terminach. Poniżej przedstawiamy procedurę krok po kroku:
-
Uzyskanie odpowiedniego dokumentu – w zależności od sytuacji może to być:
- Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
- Orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania
- Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej
- Zaświadczenie lekarskie
-
Złożenie dokumentu do dyrektora szkoły – należy to zrobić nie później niż do 9 lutego roku, w którym odbywa się egzamin maturalny.
-
Otrzymanie propozycji dostosowań – do 10 lutego dyrektor szkoły przekazuje uczniowi propozycję dostosowań przygotowaną na podstawie złożonych dokumentów i komunikatu dyrektora CKE.
-
Akceptacja lub odmowa – do 15 lutego uczeń (lub rodzic w przypadku ucznia niepełnoletniego) składa oświadczenie o skorzystaniu lub rezygnacji z zaproponowanych dostosowań.
-
Zatwierdzenie przez radę pedagogiczną – rada pedagogiczna zatwierdza ostateczne formy dostosowań dla każdego ucznia.
Uwaga: Po upływie wyznaczonych terminów nie ma możliwości wprowadzania zmian w zakresie przyznanych dostosowań. Dlatego tak ważne jest dopilnowanie wszystkich formalności z odpowiednim wyprzedzeniem.
W przypadku nagłych sytuacji zdrowotnych, które wystąpiły po upływie terminów składania dokumentów, istnieje możliwość przyznania dostosowań w trybie nadzwyczajnym. Wymaga to jednak natychmiastowego kontaktu z dyrektorem szkoły i dyrektorem okręgowej komisji egzaminacyjnej.
Wniosek o zdawanie matury w innej szkole
W szczególnych przypadkach istnieje możliwość przystąpienia do egzaminu maturalnego w innej szkole niż ta, do której uczęszcza uczeń. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy w macierzystej szkole nie ma możliwości zapewnienia odpowiednich warunków lub gdy występują inne ważne przyczyny.
Kto może ubiegać się o zdawanie matury w innej szkole?
O taką możliwość mogą starać się przede wszystkim:
- Uczniowie wymagający specjalistycznego sprzętu, którego nie posiada macierzysta szkoła
- Osoby z niepełnosprawnościami, gdy szkoła macierzysta nie jest dostosowana architektonicznie
- Uczniowie w szczególnej sytuacji zdrowotnej lub życiowej
Procedura składania wniosku
Aby zdawać maturę w innej szkole, należy:
-
Złożyć pisemny wniosek do dyrektora macierzystej szkoły, zawierający uzasadnienie prośby oraz wskazanie placówki, w której uczeń chciałby zdawać egzamin.
-
Dołączyć dokumenty potwierdzające okoliczności wymienione we wniosku (np. zaświadczenie lekarskie).
-
Dyrektor szkoły macierzystej przekazuje wniosek do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej.
-
Dyrektor OKE rozpatruje wniosek i podejmuje ostateczną decyzję.
Wniosek o zdawanie matury w innej szkole należy złożyć nie później niż do 15 stycznia roku, w którym odbywa się egzamin maturalny.
Czy na maturze trzeba mieć dowód osobisty?
Kwestia dokumentu tożsamości na maturze budzi wiele wątpliwości wśród zdających. Zgodnie z procedurami egzaminacyjnymi, każdy maturzysta ma obowiązek potwierdzenia swojej tożsamości przed wejściem na salę egzaminacyjną.
Jako dokument tożsamości może służyć:
- Dowód osobisty
- Paszport
- Legitymacja szkolna (w przypadku uczniów niepełnoletnich)
Warto podkreślić, że brak dokumentu tożsamości nie jest podstawą do niedopuszczenia ucznia do egzaminu, jeśli jego tożsamość może być potwierdzona przez dyrektora szkoły lub członków zespołu nadzorującego, którzy go znają. W takiej sytuacji w protokole egzaminacyjnym odnotowuje się fakt przystąpienia do egzaminu bez dokumentu tożsamości.
Ważne: Mimo możliwości identyfikacji przez nauczycieli, zdecydowanie zaleca się posiadanie przy sobie dokumentu tożsamości podczas każdego egzaminu maturalnego, aby uniknąć niepotrzebnych komplikacji i stresu.
W przypadku uczniów korzystających z dostosowań, procedura potwierdzania tożsamości jest identyczna jak dla pozostałych zdających. Nie ma w tym zakresie żadnych dodatkowych wymogów ani ułatwień.
Podsumowanie – najważniejsze informacje o dostosowaniach na maturze
Dostosowania na maturze to ważny element systemu edukacyjnego, który zapewnia równe szanse wszystkim zdającym. Najważniejsze kwestie, o których należy pamiętać:
- Dostosowania nie zmieniają zakresu sprawdzanej wiedzy ani nie obniżają wymagań egzaminacyjnych
- Aby uzyskać dostosowania, konieczne jest posiadanie odpowiedniego dokumentu (orzeczenia, opinii lub zaświadczenia)
- Dokumenty należy złożyć do dyrektora szkoły nie później niż do 9 lutego roku, w którym odbywa się egzamin
- Wydłużony czas na maturze przysługuje określonym grupom uczniów, ale nie wszystkim ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi
- Uczniowie z dysortografią mogą liczyć na dostosowanie zasad oceniania, ale nie na wydłużenie czasu egzaminu
- W szczególnych przypadkach możliwe jest zdawanie matury w innej szkole
- Na egzamin należy zabrać dokument tożsamości
Pamiętaj, że każda sytuacja jest indywidualna, a ostateczna decyzja o przyznaniu dostosowań należy do rady pedagogicznej szkoły, działającej w oparciu o komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. W razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z dyrektorem szkoły, wychowawcą lub pedagogiem szkolnym.
Źródła
[1] https://chmurkopedia.szkolawchmurze.org/pl/articles/11829852-dostosowania-na-maturze-komu-przysluguja-i-jak-je-uzyskac
[2] https://eduranga.pl/blog/nie-tylko-wydluzony-czas-na-maturze-dla-kogo-inne-warunki-egzaminu/
[3] https://www.dlaucznia.pl/blog/nie-tylko-wydluzony-czas-na-maturze-dla-kogo-inne-warunki-egzaminu
[4] https://cke.gov.pl/egzamin-maturalny/komunikaty-i-informacje/
[5] https://www.gov.pl/web/edukacja/egzamin-maturalny
Nazywam się Adam Klastor i jako redaktor wraz z całym zespołem mam przyjemność zaprosić Cię do świata, w którym pomaganie staje się drogą do sukcesu. Wierzymy, że nasz portal to nie tylko bezinteresowna pomoc, ale także niezwykła szansa na rozwój.
