Nauka języków obcych stanowi istotny element edukacji w polskich szkołach. Jednak w niektórych przypadkach uczniowie mogą zostać zwolnieni z obowiązku nauki drugiego języka obcego. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje na temat zasad, procedur oraz wymaganych dokumentów związanych ze zwolnieniem z nauki drugiego języka obcego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych.
Spis treści
- Podstawy prawne nauki drugiego języka obcego w szkole
- Kiedy można uzyskać zwolnienie z nauki drugiego języka obcego?
- Jak napisać wniosek o zwolnienie z drugiego języka obcego?
- Skutki zwolnienia z nauki drugiego języka obcego
- Zmiana języka obcego w trakcie nauki
- Deklaracja dotycząca wyboru języka obcego nowożytnego
- Podsumowanie
- Źródła
Podstawy prawne nauki drugiego języka obcego w szkole
Obowiązek nauki drugiego języka obcego nowożytnego w polskim systemie edukacji wynika z rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania. Zgodnie z przepisami, drugi język obcy jest obowiązkowy od klasy VII szkoły podstawowej oraz w szkołach ponadpodstawowych.
Kluczowe akty prawne regulujące tę kwestię to:
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół
- Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 sierpnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
Nauka drugiego języka obcego jest obowiązkowa od klasy VII szkoły podstawowej
Warto podkreślić, że od 1 września 2023 r. wprowadzono możliwość nauczania języka łacińskiego zamiast drugiego języka obcego nowożytnego w klasie VII szkoły podstawowej oraz w klasie I liceum ogólnokształcącego i technikum.
Kiedy można uzyskać zwolnienie z nauki drugiego języka obcego?
Przepisy oświatowe przewidują kilka sytuacji, w których uczeń może zostać zwolniony z nauki drugiego języka obcego. Poniżej przedstawiamy najważniejsze przypadki:
Zwolnienie na podstawie opinii lub orzeczenia
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, dyrektor szkoły zwalnia ucznia z nauki drugiego języka obcego nowożytnego albo języka łacińskiego do końca danego etapu edukacyjnego w następujących przypadkach:
| Przypadek | Wymagane dokumenty | Okres zwolnienia |
| Uczeń z uszkodzeniem słuchu | Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Do końca danego etapu edukacyjnego |
| Uczeń z głęboką dysleksją rozwojową | Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej | Do końca danego etapu edukacyjnego |
| Uczeń z afazją | Opinia poradni lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Do końca danego etapu edukacyjnego |
| Uczeń z niepełnosprawnościami sprzężonymi | Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Do końca danego etapu edukacyjnego |
| Uczeń z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera | Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Do końca danego etapu edukacyjnego |
Opinia z poradni psychologiczno-pedagogicznej stanowi podstawę do zwolnienia z nauki drugiego języka obcego
Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim
Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim są zwolnieni z nauki drugiego języka obcego z mocy prawa. Dotyczy to uczniów uczęszczających do:
- Szkoły podstawowej specjalnej
- Oddziału specjalnego w szkole podstawowej ogólnodostępnej
- Szkoły podstawowej ogólnodostępnej
- Oddziału integracyjnego w szkole podstawowej ogólnodostępnej
- Szkoły podstawowej integracyjnej
Warto zaznaczyć, że na wniosek rodzica albo pełnoletniego ucznia, uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim może uczyć się drugiego języka obcego nowożytnego albo języka łacińskiego.
Ważna zmiana od 1 września 2023 r.: Nie ma już możliwości zwolnienia ucznia z nauki drugiego języka obcego nowożytnego lub języka łacińskiego na podstawie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania. Podstawą do zwolnienia mogą być wyłącznie opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
Uczniowie realizujący naukę języka mniejszości narodowej
Od 2025 roku wprowadzono dodatkową możliwość zwolnienia z nauki drugiego języka obcego. Dyrektor szkoły może zwolnić ucznia klasy VII i VIII szkoły podstawowej z nauki drugiego języka obcego nowożytnego albo języka łacińskiego do końca danego roku szkolnego, jeżeli uczeń realizuje naukę języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego.
Zwolnienie to następuje na wniosek rodziców ucznia złożony nie później niż do 31 marca roku szkolnego poprzedzającego dany rok szkolny.
Jak napisać wniosek o zwolnienie z drugiego języka obcego?
Aby uzyskać zwolnienie z nauki drugiego języka obcego, rodzic lub pełnoletni uczeń musi złożyć odpowiedni wniosek do dyrektora szkoły. Poniżej przedstawiamy wzór takiego wniosku oraz procedurę jego składania.
Prawidłowo wypełniony wniosek jest kluczowym elementem procedury zwolnienia
Wzór wniosku o zwolnienie z nauki drugiego języka obcego
WNIOSEK O ZWOLNIENIE Z NAUKI DRUGIEGO JĘZYKA OBCEGO
Miejscowość, data: …………………….
Imię i nazwisko rodzica/opiekuna prawnego: …………………….
Adres zamieszkania: …………………….
Telefon kontaktowy: …………………….
Dyrektor
…………………….
(nazwa szkoły)
WNIOSEK
Zwracam się z prośbą o zwolnienie mojego dziecka ……………………. (imię i nazwisko) ucznia/uczennicy klasy ………. z nauki drugiego języka obcego – ……………………. (nazwa języka) do końca etapu edukacyjnego.
Podstawą zwolnienia jest ……………………. (opinia/orzeczenie) nr ………. z dnia ………… wydana/e przez ……………………. (nazwa poradni psychologiczno-pedagogicznej), z której/go wynika potrzeba zwolnienia z nauki drugiego języka obcego.
W załączeniu przedkładam kopię opinii/orzeczenia.
…………………….
(podpis rodzica/opiekuna prawnego lub pełnoletniego ucznia)
Procedura składania wniosku w szkole
Procedura uzyskania zwolnienia z nauki drugiego języka obcego przebiega następująco:
- Rodzic lub pełnoletni uczeń składa w sekretariacie szkoły pisemny wniosek wraz z oryginałem lub kopią opinii/orzeczenia poświadczoną za zgodność z oryginałem.
- Dyrektor szkoły analizuje dokumentację i sprawdza, czy z opinii lub orzeczenia wynika potrzeba zwolnienia z nauki drugiego języka obcego.
- Dyrektor wydaje pisemną decyzję o zwolnieniu ucznia z nauki drugiego języka obcego.
- W przypadku decyzji odmownej, rodzic ma prawo odwołać się do właściwego kuratorium oświaty.
- Po uzyskaniu zwolnienia, informacja o tym fakcie jest przekazywana wychowawcy klasy oraz nauczycielowi danego języka.
Decyzję o zwolnieniu z nauki drugiego języka obcego podejmuje dyrektor szkoły
Warto pamiętać, że wniosek należy złożyć niezwłocznie po uzyskaniu opinii lub orzeczenia. W przypadku uczniów realizujących naukę języka mniejszości narodowej, wniosek należy złożyć do 31 marca roku szkolnego poprzedzającego.
Skutki zwolnienia z nauki drugiego języka obcego
Uzyskanie zwolnienia z nauki drugiego języka obcego wiąże się z określonymi konsekwencjami dla ucznia. Warto wiedzieć, jak takie zwolnienie wpływa na organizację zajęć oraz dokumentację szkolną.
Dokumentacja szkolna i świadectwo
W przypadku zwolnienia ucznia z nauki drugiego języka obcego nowożytnego albo języka łacińskiego, w dokumentacji przebiegu nauczania zamiast oceny klasyfikacyjnej wpisuje się „zwolniony” albo „zwolniona”. Taki wpis pojawia się również na świadectwie szkolnym.
Na świadectwie w miejscu oceny z drugiego języka obcego widnieje wpis „zwolniony” lub „zwolniona”
Organizacja zajęć dla ucznia zwolnionego
Pojawia się pytanie, co uczeń zwolniony z nauki drugiego języka obcego powinien robić podczas tych lekcji. Istnieją następujące możliwości:
Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim
Do 31 sierpnia 2025 r. uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, którzy nie uczyli się drugiego języka obcego, byli zobowiązani do uczestnictwa w zajęciach z techniki. Od 1 września 2025 r. zniesiono ten obowiązek, co oznacza, że uczniowie ci nie muszą już uczęszczać na zajęcia z techniki zamiast drugiego języka obcego.
Pozostali uczniowie zwolnieni z nauki drugiego języka
W przypadku pozostałych uczniów zwolnionych z nauki drugiego języka obcego, szkoła ma obowiązek zapewnić im opiekę podczas tych lekcji. Uczeń może przebywać w świetlicy szkolnej, bibliotece lub uczestniczyć w innych zajęciach edukacyjnych. Jeśli lekcje drugiego języka obcego odbywają się na pierwszej lub ostatniej godzinie, uczeń może być zwolniony z obecności w szkole na podstawie pisemnego oświadczenia rodziców.
Uwaga: Zwolnienie z nauki drugiego języka obcego nie jest równoznaczne ze zwolnieniem z obecności na zajęciach. Szkoła musi zapewnić uczniowi opiekę lub alternatywne zajęcia, chyba że rodzice wyrażą pisemną zgodę na nieobecność ucznia w szkole podczas tych lekcji.
Zmiana języka obcego w trakcie nauki
Czasami uczniowie lub ich rodzice zastanawiają się nad możliwością zmiany języka obcego w trakcie nauki. Poniżej przedstawiamy informacje na temat zasad i procedur związanych z taką zmianą.
Czy można wypisać się z języka niemieckiego lub innego języka obcego?
W polskim systemie edukacji nie ma możliwości „wypisania się” z konkretnego języka obcego bez jednoczesnego rozpoczęcia nauki innego języka obcego. Drugi język obcy jest przedmiotem obowiązkowym, a wybór konkretnego języka zależy od oferty edukacyjnej szkoły oraz możliwości organizacyjnych.
Zmiana języka obcego wymaga konsultacji z nauczycielem i dyrekcją szkoły
Jeśli uczeń chciałby zmienić język obcy, musi złożyć odpowiedni wniosek do dyrektora szkoły. Zmiana taka jest możliwa tylko w uzasadnionych przypadkach i pod warunkiem, że szkoła ma możliwość zorganizowania nauki wybranego języka.
Podanie o zmianę języka obcego w liceum
W przypadku uczniów liceum, zmiana języka obcego jest szczególnie trudna ze względu na ciągłość programową i przygotowanie do egzaminu maturalnego. Jeśli jednak uczeń chce zmienić język obcy, powinien złożyć odpowiednie podanie do dyrektora szkoły.
PODANIE O ZMIANĘ JĘZYKA OBCEGO
Miejscowość, data: …………………….
Imię i nazwisko ucznia: …………………….
Klasa: …………………….
Dyrektor
…………………….
(nazwa szkoły)
PODANIE
Zwracam się z uprzejmą prośbą o wyrażenie zgody na zmianę języka obcego z ……………………. (obecny język) na ……………………. (wnioskowany język) od ……………………. (proponowana data).
Prośbę swą motywuję ……………………. (uzasadnienie, np. wcześniejsza nauka wnioskowanego języka, plany edukacyjne, trudności w nauce obecnego języka).
Jednocześnie zobowiązuję się do uzupełnienia różnic programowych we własnym zakresie.
…………………….
(podpis ucznia)
…………………….
(podpis rodzica/opiekuna prawnego)
Dyrektor szkoły, rozpatrując podanie o zmianę języka obcego, bierze pod uwagę:
- Możliwości organizacyjne szkoły (liczebność grup językowych, dostępność nauczycieli)
- Uzasadnienie przedstawione przez ucznia
- Opinię nauczycieli języków obcych
- Poziom zaawansowania ucznia w nauce wnioskowanego języka
W przypadku pozytywnej decyzji, uczeń jest zobowiązany do uzupełnienia różnic programowych we własnym zakresie. Szkoła może zorganizować egzamin klasyfikacyjny w celu sprawdzenia poziomu znajomości nowego języka.
Deklaracja dotycząca wyboru języka obcego nowożytnego
Na początku nauki w szkole podstawowej (klasa VII) oraz w szkole ponadpodstawowej, uczniowie lub ich rodzice składają deklarację dotyczącą wyboru języka obcego nowożytnego. Jest to ważny dokument, który determinuje, jakich języków obcych będzie uczył się uczeń.
Deklaracja wyboru języka obcego jest składana na początku etapu edukacyjnego
Kiedy składa się deklarację wyboru języka?
Deklarację wyboru języka obcego nowożytnego składa się:
- W szkole podstawowej – przed rozpoczęciem nauki w klasie VII
- W szkole ponadpodstawowej – podczas rekrutacji lub na początku nauki w klasie I
Warto pamiętać, że wybór języka obcego jest uzależniony od oferty edukacyjnej szkoły. Nie wszystkie szkoły oferują te same języki obce, a możliwość wyboru może być ograniczona ze względów organizacyjnych.
Wzór deklaracji wyboru języka obcego
DEKLARACJA WYBORU JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO
Miejscowość, data: …………………….
Imię i nazwisko ucznia: …………………….
Klasa: …………………….
Dyrektor
…………………….
(nazwa szkoły)
DEKLARACJA
Deklaruję wybór następujących języków obcych nowożytnych dla mojego dziecka:
1. Pierwszy język obcy: ……………………. (kontynuacja nauki / od podstaw)*
2. Drugi język obcy: ……………………. (kontynuacja nauki / od podstaw)*
* niepotrzebne skreślić
…………………….
(podpis rodzica/opiekuna prawnego lub pełnoletniego ucznia)
Należy pamiętać, że złożona deklaracja jest wiążąca i zmiana wybranego języka w trakcie nauki jest możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach, za zgodą dyrektora szkoły.
Zwolnienie z drugiego języka obcego dla uczniów cudzoziemskich
Uczniowie cudzoziemcy, dla których język polski jest językiem obcym, mogą korzystać ze specjalnych rozwiązań w zakresie nauki języków obcych. Zgodnie z przepisami, uczniowie ci mogą być zwolnieni z nauki drugiego języka obcego, jeśli uczą się języka polskiego jako obcego.
Dla uczniów cudzoziemskich język polski może być traktowany jako język obcy
W przypadku uczniów przybywających z zagranicy, dyrektor szkoły może:
- Zwolnić ucznia z nauki drugiego języka obcego na wniosek rodziców
- Zorganizować dodatkowe lekcje języka polskiego
- Zapewnić pomoc asystenta międzykulturowego
Decyzje w tych sprawach podejmuje dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę.
Podsumowanie
Zwolnienie z nauki drugiego języka obcego jest możliwe w ściśle określonych przypadkach, głównie ze względów zdrowotnych lub edukacyjnych. Procedura uzyskania takiego zwolnienia wymaga złożenia odpowiedniego wniosku wraz z dokumentacją potwierdzającą zasadność zwolnienia.
Najważniejsze informacje do zapamiętania:
- Zwolnienie z nauki drugiego języka obcego może nastąpić na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej lub orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego
- Od 1 września 2023 r. nie ma możliwości zwolnienia na podstawie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania
- Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim są zwolnieni z nauki drugiego języka obcego z mocy prawa
- Zmiana języka obcego w trakcie nauki jest możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach i za zgodą dyrektora szkoły
- Deklarację wyboru języka obcego składa się na początku etapu edukacyjnego
Pamiętaj, że każda szkoła może mieć własne procedury związane ze zwolnieniem z nauki drugiego języka obcego lub zmianą języka. Zawsze warto skonsultować się z dyrekcją szkoły lub pedagogiem szkolnym w celu uzyskania szczegółowych informacji.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 sierpnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych – https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001780
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół – https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000781
- Portal Oświatowy – Zwolnienie ucznia z nauki drugiego języka obcego – kiedy i na jakiej podstawie – https://www.portaloswiatowy.pl/organizacja-zajec-szkolnych/zwolnienie-ucznia-z-nauki-drugiego-jezyka-obcego-kiedy-i-na-jakiej-podstawie-10846.html
- ePedagogika – Nowe zasady zwolnienia z nauki drugiego języka obcego od 1 września 2023 r. – https://epedagogika.pl/aktualnosci/nowe-zasady-zwolnienia-z-nauki-drugiego-jezyka-obcego-od-1-wrzesnia-2023-r.-6953.html
- Pedagog Online – Zwolnienie ucznia z nauki drugiego języka obcego – https://pedagogonline.pl/zwolnienie-ucznia-z-nauki-drugiego-jezyka-obcego/
- Portal Librus – Zwolnienie ucznia z nauki drugiego języka obcego – https://portal.librus.pl/szkola/artykuly/zwolnienie-ucznia-z-nauki-drugiego-jezyka-obcego
- ePedagogika – Brak techniki zamiast drugiego języka obcego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim – https://epedagogika.pl/ksztalcenie-i-wychowanie/brak-techniki-zamiast-drugiego-jezyka-obcego-dla-uczniow-z-niepelnosprawnoscia-intelektualna-w-stopniu-lekkim–8948.html
Nazywam się Adam Klastor i jako redaktor wraz z całym zespołem mam przyjemność zaprosić Cię do świata, w którym pomaganie staje się drogą do sukcesu. Wierzymy, że nasz portal to nie tylko bezinteresowna pomoc, ale także niezwykła szansa na rozwój.
